Gramer 34 - Mamtinoba

26 Kʒala 2026 - Mjaçxa
İNDEX Anasayfa Sözlük LZ & TR Laz Yer Adları Atasözleri Yön, Zaman Dua & Beddua Bilmeceler Mâniler Laz Müziği Laz Horonları Laz Şarkıları Müz.Türleri Gramer Önsöz Gramer İndex Sayfa 1-48 Lzr.Nç̆ari Çeviri Telaffuz Laz Ad'ları Zoo.Bot K̆vinçepe Mzgudape Skindinape Çxomepe Bobolape Sitede Ara

Ndğaneri nozit̆a: Yoxo k̆oçi var, k̆oçi yoxo omsk̆vanams.

Günün sözü: İsim, adamı değil, adam ismi güzelleştirir.

mamtinoba

34. Mamtinoba(Olumluluk vurgulama ekleri)

Dört çesit mamtinoba vardır.

► “o-”
► “do-”
► “menda-”
► “ko-”

Mamtinoba, fiillerin en başına gelen ektir. “Na-”lı cümlemsilerde ve fiilimsilerde (fiil-isim, fiil-sıfat, fiil-zarf) kullanılmaz.

32.1. Mamtinoba “o-”

Mamtinoba “o-” ile Fiil-isim başeki “o-”yu karşılaştırınız. bkz. 39.1.2.

Fiil başı “o-” ile karşılaştırınız. bkz. 45.5.3.

► Daima vurgulu telaffuz edilir.
► Başlı fiillerde ^[1] kullanılmaz.
► Sadece şahıslı fiillerin başına gelir.
► Fiilin kök öneki “ø-” ise Emperfekt biçimlerde kullanılmaz.
► Fiilin kök öneki “i-(2)” veya “i-/ u-” ise Emperfekt biçimlerde de kullanılır.

Pşk̆omi ~ p̆ç̆k̆omi:	yedim
opşk̆omi ~ op̆ç̆k̆omi:	(elbette) yedim
var pşk̆omi ~ var p̆ç̆k̆omi:	yemedim
pşk̆omare ~ p̆ç̆k̆omare:	yiyeceğim
opşk̆omare ~ op̆ç̆k̆omare :	(elbette) yiyeceğim
var pşk̆omare ~ var p̆ç̆k̆omare:	yemiyeceğim
pşk̆omart̆u ~ p̆ç̆k̆omat̆t̆i:	yiyecektim
opşk̆omart̆u ~ op̆ç̆k̆omat̆t̆i:	(elbette) yiyecektim
var pşk̆omart̆u ~ var p̆ç̆k̆omat̆t̆i:	yemiyecektim

Pşvi	içtim
opşvi	(elbette ki) içtim
var pşvi	içmedim
p̆ç̆vi	yaktım
op̆ç̆vi	(elbette ki) yaktım
var p̆ç̆vi	yakmadım
p̆ç̆opi	yakaladım
op̆ç̆opi	(elbette ki) yakaladım
var p̆ç̆opi	yakalamadım
pçi	yedirdim
opçi	(elbette ki) yedirdim
var pçi	yedirmedim

Mamtinoba “o-” arkasına gelen /i/ fonemi bazen /y/ ’ye dönüşür.

o + işk̆omu = oişk̆omu = oyşk̆omu	yenildi
o + iç̆u = oiç̆u= oyç̆u	yandı
o + int̆alu = oint̆alu = oynt̆alu	karıştı
o + int̆alert̆u = oint̆alert̆u = oynt̆alert̆u	karışıyordu

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ile Mamtinobasız cümleleri karşılaştırınız.

► Mik şk̆omu ? Kim yedi ?
► Nanak şk̆omu. Anne yedi. (Eylemi yapan kişiyi vurgular)
► Nanak oşk̆omu. Anne yedi. (Yapılan eylemi vurgular)
► Kçinik gyari ç̆u. Yaşlı kadın yemek pişirdi.
► Kçinik gyari oç̆u. Yaşlı kadın yemek pişirdi.
► Ma berepes uşk̆uri pçi. Ben çocuklara elma yedirdim.
► Ma berepes uşk̆uri opçi. Ben çocuklara elma yedirdim.

Aşağıdaki iki fiil, Batı diyalektlerinde Mamtinoba “o-”ludur. (Doğu diyalektlerinde bu iki fiilin karşılığı, Mamtinoba “o-” değil, Fiil başı “o-” ile başlamaktadır. bkz. 45.53.

vudvi ~ budvi gyu.	gözlerimi yumdum
ovudvi ~ obudvi gyu.	(elbette ki) gözlerimi yumdum
var vudvi ~ budvi gyu.	gözlerimi yummadım
vupşi ~ bupşi gyu.	(ona ait bir şeyi) doldurdum
ovupşi ~ obupşi gyu.	(elbette ki) (ona ait bir şeyi) doldurdum
var vupşi ~ var bupşi gyu.	(ona ait bir şeyi) doldurmadım

Emperfekt biçimlerle kullanımı
ovuşk̆omam	onun olan bir şeyi yiyorum
ogişk̆omams	o, sana ait olan bir şeyi yiyor
ovupşam	ona dolduruyorum
ogipşam	sana dolduruyorum
omipşams	o bana dolduruyor
ovudum	(gözümü) yumuyorum
ovunt̆alam	onun yerine karıştırıyorum
omint̆alaman	onlar bana ait olan bir şeyi karıştırıyorlar

32.2. Mamtinoba “do- ”

Mamtinoba “do- ” ile fiil başı “do- ”yu karşılaştırınız. bkz. 45.6., 45.7.

32.2.1. Biçim

“d-” : “i, o, u” önünde

“d(v)-” : “a” önünde

Ayrıca, Pazar diyalektlerinde “vi-, vu-, mi-, gi-” önünde bulunduğunda “de-” şeklini alır.

32.2.2. Kullanım(Oxmaru)

► Başlı fiillerde kullanılmaz.
► Daima vurgulu telaffuz edilir (Vuayel önünde “d-, dv-” şeklini aldığında vurgusu hemen arkasına gelen vuayele geçer.)
► Fiilin kök öneki “ø-” ise Emperfekt biçimlerde kullanılmaz.
► Fiilin kök öneki “i-(2)” veya “i-/ u-” ise Emperfekt biçimlerde de kullanılır.

Aşağıdaki örneklerde kullanımı gösterilmiştir.

p̆t̆axi	kırdım
dop̆t̆axi	(tabi ki) kırdım
var p̆t̆axi	kırmadım
p̆ʒ̆opxi	tamir ettim
dop̆ʒ̆opxi	(tabii ki) tamir ettim
var p̆ʒ̆opxi	tamir etmedim.
vuʒ̆vi ~ buʒ̆vi	ona söyledim
dovuʒ̆vi ~ dobuʒ̆vi	(elbette ki) ona söyledim
var vuʒ̆vi ~ var buʒ̆vi	ona söylemedim
vucoxi ~ bucoxi^[2]	onu çağırdım
dovucoxi ~ dobucoxi	(tabi ki) onu çağırdım
var vucoxi ~ var bucoxi	onu çağırmadım
pçxi	yıkadım
dopçxi	(tabii ki) yıkadım
var pçxi	yıkamadım
p̆ç̆adi	çaktım
dop̆ç̆adi	(tabii ki) çaktım
var p̆ç̆adi	çakmadım

Şimdiki zamanda kullanımı

- (do+uxenams =) duxenams

ona, onun için, onun yerine yapıyor.

- (do+ixenams =) dixenams

kendisi için yapıyor.

- (do+unç̆valams =) dunç̆valams

ona, onu için, onun yerine inek sağıyor.

“do-”nun “dv-”ye dönüşümü

- (do + axenu =) dvaxenu

yapabildi; istemiyerek yaptı

- (do + aoropu =) dvaropu

sevdi; sevdalandı

- (do + aşk̆omu =) dvaşk̆omu gyu.

yiyebildi istemiyerek yedi

- (do + aç̆k̆omu=) dvaç̆k̆omu yul.

yiyebildi; istemiyerek yedi

Pazar’daki “de-”nin örnekleri
- devicini = dovicini:	yattım
- devuyi = dovuyi:	(onun bir şeyini) yaptım
- devuʒ̆vi = dovuʒ̆vi:	ona söyledim
- devuʒ̆opxi = dovuʒ̆opxi:	(onun bir şeyini) yaptım, tamir ettim

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ile Mamtinoba’sız örneklerini karşılaştırınız.

► Ma da-şk̆imis oxori vuk̆odi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.
► Da-şk̆imis oxori vuk̆odi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.
► Ma da-şk̆imis oxori devuk̆odi. Ben kız kardeşime ev inşa ettim.

32.3. Mamtinoba “menda-”

32.3.1. Biçim

“mend-”: vuayel önünde

“mende-” : “vi- ~ bi-, vu- ~ bu-, mi-, gi-” önünde

32.3.2. Kullanım(oxmaru)

Mamtinoba “menda-” ancak, “gitmek”, “götürmek” ya da “göndermek” anlamına gelen çok az sayıda fiilde kullanılmaktadır.

► Başlı fiillerde kullanılmaz.
► Genellikle Emperfekt biçimlerde kullanılmaz (Pazar diyalektlerinde istisna bulunmaktadır).

Pazarlı veya Çamlıhemşinli Laz iseniz konuştuğunuz Lazcada iki çeşit “menda-” eki var olduğunu biliyorsunuz.

► menduyonams (1): (Canlı bir varlığı) götürüyor.
► menduyonams (2) : (Canlı bir varlığı) zorla alıp götürüyor; ısrar ederek alıp götürüyor.

► Cuma-muşis a korme menduyonu: Erkek kardeşinden (zorla, ısrar ederek) tavuk aldı, alıp götürdü.
► Cuma-muşis korme var menduyonu: Erkek kardeşinden (zorla/ israr ederek) tavuk almadı.

► menduğams (1): (Cansız bir varlığı) götürüyor.
► menduğams (2) : (Cansız bir varlığı) zorla alıp götürüyor; ısrar ederek alıp götürüyor.

► Da-şk̆imis a xami mendevuği. Kız kardeşimden (zorla/ ısrar ederek) bir bıçak aldım.
► Da-şk̆imis xami var mendevuği. Kız kardeşimden (zorla/ ısrar ederek) bir bıçak almadım.

“Menduyonams”(1) ile “menduğams”(1)’deki “mend-” eki burada anlatılan Mamtinoba’dır. “Menduyonams”(2) ile “menduğams” (2)’deki “mend-” eki ise fiilbaşıdır. bkz. 45.39.

idu	gitti
mendaxt̆u^[3]	(mutlaka) gitti
var idu	gitmedi
voşk̆vi ~ boşk̆vi	gitmesine izin verdim
mendavoşk̆vi	gönderdim, gitmesine izin verdim
var voşk̆vi	göndermedim, gitmesine izin vermedim.
vuncğoni ~ buncğoni	gönderdim (cansız)
mendevuncğoni	(mutlaka) gönderdim
var vuncğoni	göndermedim
vupini ~ bupini	(hayvanları) güttüm
mendevupini	güttüm
var vupini	gütmedim

“Menda-” bazı şahıssız fiillerin başına gelebilir.

ilven	gidiliyor
mendilven	(muhakkak) gidiliyor
var ilven	gidilmiyor ~ gidilmez

Atina, şimdiki zamanda kullanımı

► Beres obiraşe menduğams. (1-Mamtinoba) Çocuğa oyuncak götürüyor. (2-Fiilbaşı) Çocuktan zorla oyuncağı alıyor.
► Mitis p̆i uk̆itxaşe noğaşe mendulun. Kimseye sormadan çarşıya gidiyor.

32.4. Mamtinoba “ko-”

32.4.1. Biçim

“k-” : vuayel önünde

“ho-” : Hopa^[4] ve Çxala’da bazen “ko-” yerine söylenir

32.4.2. Kullanımı (Oxmaru)

(a)    Başlı fiiller ile kullanılır.
(b)   Bazen başsız fiiller ile de kullanılır.
(c)    Daima vurgulu telaffuz edilir. Vuayel önünde “k-” şeklini aldığında vurgusu hemen arkasına gelen vuayele geçer.

moxt̆i	gel
komoxti	(muhakkak) gel
mot mulur^[5]	gelme
doxedi	otur
kodoxedi	(muhakkak) otur
mot doxedur	oturma
moği	getir
komoği	(muhakkak) getir
mot moğam	getirme
pʒadi	baktım; sınadım
kopʒadi	(kesinlikle) baktım
var pʒadi	bakmadım
bz̆iri	gördüm
kobz̆iri	(kesinlikle) gördüm
var bz̆iri	görmedim
amaxt̆u	girdi
kamaxt̆u	(kesinlikle) girdi
var amaxt̆u	girmedi
extu	yukarı çıktı
kextu	(kesinlikle) yukarı çıktı
var extu	yukarı çıkmadı

Aşağıdaki Mamtinoba’lı ve Mamtinoba’sız örnekleri karşılaştırınız.

► Mi moxt̆u ? Kim geldi ?
► Nana moxt̆u. Anne geldi. (Gelen kişinin anne olduğunu vurgular
► Nana moxt̆u-i ? Anne mi geldi ? (Gelen kişinin anne olup olmadığı soruluyor)
► Nana komoxt̆u-i ? Anne geldi mi ? (Annenin gelip gelmediği soruluyor. Annenin gelmesi bekleniyordu)
► Ho, nana komoxt̆u. Evet, anne geldi. (Annenin geldiğini vurgular)
► Kart̆ali mevoncğonu. Mektup gönderdim.
► Kart̆ali komevoncğonu. Mektubu gönderdi. (Gönderilmesi beklenen mektubu gönderdi.)
► Mazap̆u meyemik̆limu. Bana nezle bulaştırdı. (Bu beklenen bir durum değildi)
► Mazap̆u komeyemik̆limu. Bana uyuzu bulaştırdı. (Nihayet, beklendiği gibi)
► Lazuri a mʒik̆a mişk̆un. Az da olsa Lazca biliyorum.
► Lazuri mʒik̆a mişkun. Lazcayı az biliyorum.
► Lazuri a mʒik̆a komişk̆un. Bildiğim Lazca az, çok değil.
► Lazuri komişk̆un. Lazcayı biliyorum.
► Ma nʒaşe ceft̆i. Ben gökten indim. (Burada önemli olan yapılan eylemden çok eylemin çıkış noktasıdır yani inilen yerin “gök” olması)
► Ma nʒaşe koceft̆i. Ben gökten indim. (Burada önemli olan “inmek” eylemidir.)

[1] Başlı fiil: Fiil başı ile başlayan fiil.
[2] Art̆aşeni diyalektlerinde “vuoxi~ buoxi”, Atina diyalektlerinde “vuyoxi”
[3] Lazca gitmek fiili çok köklüdür. bkz. 17.
[4] Ayrıca, Sapanca, Akçakoça, İzmit vs. yerlerde yaşayan 93 Harbi göçmeni Lazlar Xopa ve Batumi diyalektleri kullanmayı sürdürmektedir.
[5] Lazca gelmek fiili çok köklüdür. bkz. 42.

Mjora.Com Sözlük

Yasal uyarı: Bu sayfadaki materyaller (Yazı, fotoğraf, ses kaydı vb.)Telif Hakları ile ilgili yasal mevzuat uyarınca korunmakta olup, yazarların ve Mjora.Com'un yazılı izni olmadıkça reklam içeren ve reklam geliri olan içeriklerde kullanılamaz, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez, her ne suretle olursa olsun ticari amaçla çoğaltma ve yayma yapılamaz, kopya edilemez, diğer reklam içeren ve reklam geliri olan internet sayfası ya da topluma acık yerlerde yayınlanamaz/yayımlanamaz. Mjora.Com ve dahil olduğu Lazuri.Com© 2002-2026, KazimKoyuncu.Net© 2004-2026, LazuriMedia.Com© 2006-2026 siteler grubu; Hiçbir uluslararası kurum ya da kuruluşa hizmet etmez. Bu sitelerin içeriğindeki çalışmalara kaynak gösterilmiştir. Kaynak gösterilmeyen tüm materyaller sitelerimize ait olup, kaynak göstermeden ya da izin alınmadan kullanılamaz!

26 Kʒala 2026 - Mjaçxa