26 Kʒala 2026 - Mjaçxa


Ndğaneri nozit̆a: Yoxo k̆oçi var, k̆oçi yoxo omsk̆vanams.
Günün sözü: İsim, adamı değil, adam ismi güzelleştirir.
Gramer 7 - Son-edat

7

son-edat

7.Son-edat

 

7.1. Yalın durumdaki isim ve genitif durumdaki şahıs zamiri arkasına gelenler

 

7.1.1.   st̆eri ~ steri : gibi

bere steri çocuk gibi
mturi st̆eri gyu. kar gibi
mtviri steri yul. kar gibi
xami steri bıçak gibi
ğeci steri domuz gibi

 

7.1.2.  şuk̆uri : ... kadar

mtuti şuk̆uri didi ayı kadar büyük
sk̆ani şuk̆uri msk̆va senin kadar güzel
ʒ̆ulu bere şuk̆uri küçük çocuk kadar
didi üpçi şuk̆uri büyük adam kadar
mtuci şuk̆uri atn. fare kadar
mtui şuk̆uri fur. fare kadar
mtugi şuk̆uri yul. fare kadar

 

7.1.3.  şeni : için; hakkında

skani şeni senin için; senin hakkında
bere şeni çocuk için, çocuk hakkında
mi şeni kim için, kimin hakkında
mu şeni ne için; ne hakkında
şk̆imi şeni benim için; benim hakkımda
çkimi şeni benim için; benim hakkımda
himu şeni* onun için; onun hakkında
hamu şeni* bunun için; bunun hakkında

* İşaret sıfatları, “şeni” önünde “himu, hamu, hemu......” vs şeklini alırlar.

 

7.1.4. sure arş.: -siz

 

“sure” kelimesi, Ardeşen-Ok̆ordule’de söylenen “Jilemona şeyepe napxumt̆işa” şarkısında geçmektedir.

sk̆ani sure sensiz, sen olmaksızın
sevda sure sevdasız, sevda olmaksızın

 

7.1.5.      dixo atn. : ...-siz

sk̆ani dixo sensiz
bere dixo çocuk olmaksızın
nana dixo annesiz
himu dixo onsuz, o olmaksızın

 

7.1.6. şakis yul. (1) -e kadar (2) süresince

Hak şakis buraya kadar
lumci şakis akşama kadar
Hemora şakis o zamana kadar
ondğe şakis öğlene kadar
ar doloni şakis bir hafta süresince
sum ndğa şakis üç gün süresince
jur tuta şakis iki ay süresince
Jurneçi ndğa şakis kırk gün süresince

 

7.1.7. oğine [1] (1): önce

 

Burada anlatılan “oğine” kelimesi, Yalın durumdaki isim arkasına gelir. Genitif durumdaki ismin arkasına gelen “oğine” kelimesi ile karşılaştırınız.

sum ndğa oğine üç gün önce
jur tuta oğine iki ay önce
ar ʒ̆ana oğine bir yıl önce
ar xaft̆a oğine bir hafta önce

 

7.2. Oğine (2) : önünde

“Oğine (2)” Genitif ismin arkasına gelir.

oxorişi oğine evin önünde
avlaşi oğine avlunun önünde
ncaşi oğine ağacın önünde
bereşi oğine çocuğun önünde

 

7.3. şk̆ule ~ k̆ule[2], şk̆ala ~ k̆ala [3]

 

Yöreye göre biçimi ve önündeki kelime ile bağlanma kuralı değişen son-edatlardır.

 

7.3.1. şk̆ule ~ k̆ule : -den sonra, -den beri

vit ndğa şk̆ule on gün sonra
sk̆ani şk̆ule senden sonra
şk̆uni şk̆ule bizden sonra
jur bere şk̆ule iki çocuktan sonra
mʒika ora şk̆ule kısa bir süre sonra
husi şk̆ule gyu. şimdiden sonra
ğoma şk̆ule gyu. dünden beri
hindora şk̆ule gyu. o zamandan beri
Mundera şk̆ule ne zamandan beri
haʒ̆iş k̆ule yul. şimdiden sonra
hemindoraş k̆ule yul. o zamandan beri
hemoraş k̆ule yul. o zamandan beri

 

7.3.2.  şk̆ala ~ k̆ala : ... ile

bere şk̆ala çocuk ile
sk̆ani şk̆ala seninle
daçxuri şk̆ala ateşle
ʒ̆iʒ̆ila şk̆ala yılanla
himu şk̆ala onunla
bereş k̆ala çocukla
skani k̆ala seninle
daçxuriş k̆ala ateşle
ʒ̆iʒ̆ilaş k̆ala yılanla
hemuş k̆ala onunla
emuş k̆ala onunla

 

7.4.   made atn. –den başka

 

“Made” son-edatı, Pazar dialectlerinde iki-yön durumundaki isim ve zamirin arkasına gelir.

skanda made de senden başka
sk̆aninde made senden başka
himuşe made ondan başka
berepeşen made çocuklardan başka
him ncaşe made o ağaçtan başka
ham pucişe made bu inekten başka

 

7.5. met̆a ~ met̆i yul.  -den başka

 

Yöreye göre kullanım kuralı değişen son-edattır. Aşağıdaki kullanım gözlemlenmektedir.

(1)     Ablatif durumdaki zamir ve isim arkasında

(2)     Genitif durumdaki isim arkasında

(3)     İşaret sıfatı arkasında

İlginç araştırma konusu olarak değerlendirilecektir.

çkunden met̆a bizden başka
mişe met̆a kimden başka
skanden met̆a senden başka
cumadişen met̆a amcadan başka, dayıdan başka
p̆at̆obaş met̆a kötülükten başka
ar daşi met̆i bir kız kardeşten başka
skanden met̆i senden başka
hem met̆a[4] ondan başka
ha met̆a bundan başka
t̆oroci met̆a güvercinden başka

[1] oğine: “oğinde” veya “oği” biçiminde de kullanılmaktadır.

[2] “şuk̆ule, şik̆ule” şekilleri de vardır.

[3] “şik̆ala” biçimi de vardır.

[4] Dumézil, Georges: Documents Anatoliens, 1967, Paris.


Mjora.Com Sözlük