Lazuri Paramitepe - Lazca Masallar

Lazuri | Türkçe

Txa do Mgeri

Ar txa kort̆u. Sum tik̆ani uqonut̆u do ar mcveşi mskibus skidut̆es¹
Nana-txa iri ç̆umanis nulut̆u do tit̆anepes oç̆k̆omale mumert̆u ² Tik̆anepek nek̆nas kodolumert̆es ³ do nana mutepeşi var moxtat̆uşa ⁴ mitis nek̆na var gunʒ̆k̆ip̆t̆es. Nana mutepeşi na moxtat̆u ⁵ ducoxupt̆u :
- Nek̆na gominʒ̆k̆it aʒaʒa- baʒaʒa, nana tkvani vore, buz̆i opşa miğun mjaten !
A nenape na şignat̆es tik̆anepek⁶ but̆k̆mok̆ideri nana mutepeşis gunʒ̆k̆ip't̆es nek̆na, ʒ̆oxle buz̆i duʒ̆up̆t̆es (ʒ̆uʒ̆onup̆t̆es) do ek̆ule but̆k̆a imxort̆es. Aşote irdet̆es txaş tik̆anepe.
Ar mgerik kognu am ambari. Ar dğas, ç̆umanik̆ele, txa do tik̆anepe cant̆esşa ^,7 mgeri mskibuş tude gextu⁸ do dont̆k̆obu. Dotanu. Ç̆umanis txa dixaziru oxtimuşeni do tik̆anepes çinadu :
- Ma var dogicoxatşa mitis nek̆na var gunʒ̆k̆at! ⁹
Aşo doçinadu do igzalu. Tik̆anepek nek̆nas kodoluğes. Mʒika ora na mek̆ilu¹⁰ mgeri ğoberişen gamaxtu, nek̆nas nodgitu do ducoxu :
Nek̆na gominʒ̆k̆it aʒaʒa-ba ʒaʒa, nana tkvani vore, buz̆i yopşa miğun mjaten !
Tik̆anepes gaak̆vires : '' Nana çkini aşo ordo var goyiktet̆uya ! ''Ar tik̆anik ğormaşen gamixosaru do nana mutepeşi na var t̆u ¹¹ koxoʒ̆onu.
- Nana çkinis ç̆ici do toma kçe uğun, si var giğun, var goginʒ̆k̆ip̆t ! Uʒ̆u txaş tik̆anik mgeris.
Mgerik uk̆uniktu do igzalu. Ar ğalişi p̆icis didi k̆alati koz̆iru. Mgerik k̆alatis doloʒ̆k̆eduşi,¹² markvalepe do t̆k̆ebişi guda koz̆iru.¹³ Guda gonʒ̆k̆u do ek mjaş mojonome kort̆u. Aya na z̆iru mgeris dido axelu¹⁴ do tku:
- A mjaş mojonome do markvalepe ma dido domaç̆irenya.
Mgerik ezdu do ar k̆iti k̆onari mjaş mojonome ç̆ici do tomas disu. Markvaliş ʒilaten t̆ani dikçanu, ek̆ule k̆ibirepe dilasiru do xolo mskibuşa komextu do ducoxu :
- Nek̆na gominʒ̆k̆it aʒaʒa-baʒaʒa, nana tkvani vore, buz̆i yopşa miğun mjaten !
Aʒ̆i majura tik̆anik gamixosaru.
- Nana çkinis buz̆epeti kçe uğun, si var giğun, var goginʒ̆k̆ip̆t, uʒ̆u tik̆anik.
Mgeri igzalu, mjaş mojonometen buz̆epe dikçanu do xolo ducoxu :
- P̆iciti kçe miğun, buz̆iti kçe miğun,¹⁵ nek̆na gominʒ̆k̆it aʒaʒa-baʒaʒa, nana tkvani vore, buz̆i yopşa miğun mjaten !
Gamixosares tik̆anepek, mgeri nana mutepeşis nangapines¹⁶ do nek̆na kogunʒ̆k̆es. Mgeri kamat̆k̆vaʒu mskibus, jur tik̆ani muyik̆idu do mağara muşik̆ele igzalu. Mgeris masuma tik̆ani na rt̆u, var uçkit̆u;¹⁷ hemti masuma tik̆ani ar mʒ̆k̆upi ğocis kelant̆k̆oberet̆u.
Mʒika çkvaş k̆ule¹⁸ nana - txa komoxtu. Mendraşen mskibuşi nek̆na gonʒ̆k̆imeri na z̆iru unk̆ap̆u, mara mskibus miti var çkint̆u.
- Aʒaʒa-baʒaʒa, ucoxu, mara mitik nena var meçu.¹⁹ Ek̆ule mendaʒ̆k̆eduşi, ar tik̆ani kagamaxtu do nana muşis duʒ̆u mteli ambari. ²⁰
Txa doxedu do imgaru. İri dğas imgart̆u, dido isimadep̆t̆u. Çkva mu qvat̆u, ar tik̆ani ordapt̆u do kort̆u.
Txas mgeriş oz̆iramu dido unt̆u. Mskibuşi xolos txak ar didi k̆uyi keşaxaçku,²¹ jin qonas k̆vateri ğerepe kogöbğu , emus jin qape, ʒxik̆epe do çalati komotu do let̆ati komojobğu. Em dğaşk̆ule txak, oç̆k̆omale momaluşa na idat̆u,²² tik̆ani mskibus var naşkumert̆u, muşik̆ala niqonup̆t̆u.
Ar dğas mgeri xincis mik̆it̆uşi txak koz̆iru do mendraşen ducoxu :
- Moxti mgeri, moxti, ç̆umaneri ga’ri arto p̆ç̆k̆omat. ²³ Skanişeni xolo ar daduli do ar k̆varuli miğun, moxti, bundğa kagoʒ̆k̆i do ç̆k̆omi !
Mgeris mʒika gaak̆viru, mara txa xeleberi z̆iruşi nisimadu : '' amus mutu var uçkin tik̆anepe ma na viqoni, ²⁴ mepta, kotumepe kovuç̆k̆oma do mukti op̆ç̆k̆omaya.''
Mgeri mskibuşk̆ele nit̆uşi²⁵ k̆uyis kodololu. Txak dok̆orobu xomula dişka, dolobğu k̆uyis, noxap̆uleten(nok̆ançxuleten) konunʒ̆u do daçxiris kvak̆limu. K̆oma kododgitu, mgerik omğorus kogöç̆k̆u. Mʒika çkvaş k̆ele ek noşkeri do mt̆veriş met̆a mutu var doskidu.²⁶

Keçi ve Kurt

NENAPUNA / SÖZLÜK / DICTIONARY

Lazuri / Turkuri / İnglisuri

A a
axelu / sevindi / it, s/he was pleased
ambari / haber / news
ar/ti / bir / one
arto / beraber / together
aʒaʒa - baʒaʒa / hu ! / hey !
ak / burada / here
a(m) / bu / this
amus / bunda / in this
aya / bunu / this one. ..
aşo / böyle / like this. ..
aşote / böylece/ so. ..
aʒ̆i / şimdi / now
ek / orada / there
e(m) / şu; (o) / that; it
emus / onda / in it

B b
bundğa / tüy / feather
but̆k̆a / yaprak / leaf
buz̆epe /memeler / breats
buz̆epeti / memeler de / breats too
buz̆i / meme / breast

C c
cant̆es / yatıyorlardı / they were sleeping
cant̆esşa / yatıyorlarken / while they were sleeping

Ç ç
çala / saman / cut straw
çalati /saman da / cut straw too
çinadu /tembih etti / s/he warned
çkint̆u / mevcuttu / there was. ..
çkini /bizim/ki / our/s
çkinis / bizimkinde / in ours
çkva / başka / other

Ç̆ ç̆
ç̆k’omi / ye ! / eat !
ç̆umaneri / sabahki / morning's. ..
ç̆umani / sabah / morning
ç̆umanik’ele / sabaha karşı / toward morning
ç̆umanis / sabah(leyin) / in morning

D d
daçxiri / ateş / fire
daduli / tavuk / hen
dğa / gün / day
dğas / gün(de) / (on) day
dğaşk̆ule / gün sonra / after. .. day. ..
didi / büyük / big; great
dido / çok / much; many
dixaziru / hazırlandı / s/he got ready
dikçanu / beyazlattı / s/he whitened
dilasiru / bileyledi / s/he sharpened
disu / sürdü / s/he smeared
dişka / odun / firewood
do / ve / and
doçinadu / tembih etti / s/he warned
doxedu / oturdu / s/he sat down
dogicoxatşa / çağırıncaya kadar / till I call. ..
dok̆orobu / topladı / s/he collected
dolobğu / içine döktü / s/he poured. ..
doloʒ̆k̆edu / içine baktı / s/he looked inside. ..
doloʒ̆k̆eduşi / içine bakınca / when s/he looked inside
domaç̆iren / işime yarar / it serves me
domaç̆irenya / işime yarar diye / saying it serves me
doskidu / kaldı / it remained
dotanu / gün ışıdı / it dawned
dont̆k̆obu / saklandı / s/he hid. .. self
ducoxu / çağırdı / s/he called
ducoxup̆t̆u / çağırıyordu / s/he was calling
duʒ̆u / söyledi / s/he said
duʒ̆up̆t̆es(ʒ̆uʒ̆onup̆tes) / emiyorlardı / they were sucking

E e
ek̆ule / sonra / after; then
ezdu / aldı / s/he took
-eri /. .. ki (nin). .. /. .. al. ..

F f
fara / defa /. ... time. ..

G g
gaak̆viru / tuhafına gitti / s/he was confused
gaak̆vires / tuhaflarına gitti / they were confused
gamaxtu / çıktı / s/he went out
gamixosaru / dışarıyı süzdü / s/he examined outside
gamixosares / dışarıyı süzdüler / they examined outside
gextu / indi / s/he went down
giğun / sende (cansız). .. var / I have. ..
goginʒ̆k̆ip̆t / sana açıyoruz / we are opening. ..
gominʒ̆k̆it / bana açın ! / open. ..!
gonʒ̆k̆imeri /açık / open
gonʒ̆k̆u / açtı / s/he opened
goyiktet̆u / dönüyordu / s/he was turning
goyiktet̆uya / dönüyordu diye / saying s/he was turning
guda / tulum / bagpipe
gunʒ̆k̆it / açın ! / open !
gunʒ̆k̆ip̆t̆es / açıyorlardı / they were opening
ga’ri / yiyecek / food

Ğ ğ
ğali / dere / river
ğalişi / derenin / river's
ğerepe / mısır sapları / corn's stalks
ğeri / mısır sapı / corn's stalk
ğoci / köşe / corner
ğocis / köşede / at corner
ğoberi / çit / fence
ğoberişen / çitten / from fence
ğorma / in / hole; cave
ğormaşen / inden / from cave

H h
hemti / o da / it too

X x
xeleberi / sevinerek / joyfuly
xinci / köprü / bridge
xincis / köprüde(n) / in/(from) bridge
xolo / yine; yakın / again; near
xolos / yakın(ın)da / near
xomula / kuru / dried

İ i
imgaru / ağladı / s/he cried
imgart̆u / ağlıyordu / s/he was crying
idat̆u / gidecekti / s/he'd go
igzalu /gitti / s/he went
imxort̆es / yiyorlardı / they were eating
irdet̆es / büyüyorlardı / they were growing
iri / her, hep, herkes / all; everybody
isimadep̆t̆u / düşünüyordu / s/he was thinking

J j
jur /i / iki / two
jin / üst(ün)e / on; over

K k
-k / ergatif ek / ergative particle
kagamaxtu / ortaya çıktı / s/he appeared
kagoʒ̆k̆i / yol ! /strip !
kamat̆k̆vaʒu /. .. daldı / s/he entered
kçe / beyaz / white
kelant̆k̆obu / saklandı / s/he hid. .. self
kelant̆k̆beret̆u / saklanmıştı / s/he had hid. .. self
kexaçki / kazdı; açtı / s/he dug
kovuç̆k̆oma / yiyeyim ! / let me eat !
kododgitu / yayıldı / it spread
kodololu / düştü / s/he fell down
kodolumert̆es / sürgülüyorlardı / they were bolting
kognu / duydu / s/he heard
kogunʒ̆k̆es / açtılar / they opened
kogobğu /döktü / s/he poured. ..
kogoç̆k̆u / başladı / s/he began. ..
koxoʒ̆onu / anladı / s/he understood
komextu / geldi / s/he came
komoxtu / geldi / s/he came
komojobğu / döktü / s/he poured. ..
komotu / örttü / s/he covered
konunʒ̆u / yaktı / s/he burned
kotume / tavuk / chicken
kotumepe / tavuklar / chickens
kort̆u /. .. vardı / there was. ..
koz̆iru / gördü / s/he saw
kvak̆limu / alevlendi / it caught fire

K̆ k̆
-k̆ala /. .. ile beraber;yanında / together with. ..; near
k̆alati / sepet / basket
k̆alatis / sepette / in basket
-k̆ele /. .. ya doğru; taraf(ına) / towards. .. side
k̆ibiri / diş / tooth
k̆ibirepe / dişler / teeth
k̆iti / parmak / finger
k̆itik̆onari / parmak kadar / not much
-k̆onari /. .. kadar / as much/many as
k̆uyi / kuyu / well; pit
k̆uyis / kuyuya(da) / in/to well
-k̆ule /. .. sonra / after. ..
k̆oma / duman / smoke
k̆vateri / kesilmiş / cut one. ..
k̆varuli / kısır horoz / barren cock

L l
let̆a / toprak / soil; earth
let̆ati / toprak da / soil too

M m
ma / ben / I
mağara / mağara / cave
mara / ama / but
mja / süt / milk
mjaten / sütle / with milk
mjaş mojonome / kaymak / cream
mjaş mojonometen / kaymakla / with cream
majura / diğer(i) / other
majurani / ikinci(si) / second one
masuma / öbürü / third
masumani / üçüncü(sü) / third one
markvali / yumurta / egg
markvalepe / yumurtalar / eggs
mcveşi / eski / old
meçu / verdi / s/he gave
mendra / uzak / far away
mendraşen / uzaktan / from far away
mek̆ilu / geçti / it passed
mendaʒ̆k̆edu /. .. baktı / s/he looked. ..
mendaʒ̆k̆eduşi /. .. bakınca / when she looked. ..
mepta / gideyim ! / let me go !
met̆a /. .. dan başka /. .. except. ..
mgeri / kurt / wolf
mgerik / kurt (+ ergatif ek) / wolf (+ ergative particle)
mgeris / kurt(t/a) / in/to wolf
mgerişi / kurtun / wolf's
miğun / bende. ..var / I have. ..
mik̆it̆u / geçiyordu / it was passing. ..
mik̆it̆uşi / geçiyorduyken / while it was passing
miti / kimse / anyone
mitik / kimse (+ ergatif ek) / anyone (+ ergative p. )
mitis / kimsede(ye) / in/to anyone
moxti / gel ! / come !
mok̆ideri / yüklü / loaded one
momalu / getirme / (to) bring
momaluşa / getirmeye / to bring. ..
mskibu / değirmen / mill
mskibuk̆ele / değirmene doğru / towards mill
mskibus / değirmende / in mill
mskibuşa / değirmene / to mill
mskibuş(i) / değirmenin / mill's
mteli / büs/bütün; herşey / all
mt̆veri / toz / dust
mu / ne / what
muk / kendisi / s/he
mukti / kendisi de / s/he too
mumert̆u / getiriyordu / s/he was bringing. ..
muşi / kendisinin; onun / its; his; her
muşik̆ala / kendisi ile; yanında / near / with it. .. / him/herself
muşik̆ele / onun tarafı(na) / towards. .. side
muşis / on(d)a / in/to it/her/him. ..
mutepeşi / onların / their
mutepeşis / onlar(d)a / in/to them
mutu / bir şey / anything
muyik̆idu / sırtladı / s/he shouldered
mʒ̆k̆upi / karanlık / dark
mʒika / biraz; az / a little/few

N n
nana / anne /mother
nangapines / benzettiler / they thought as if. ..
naşkumert̆u / bırakıyordu / s/he was leaving
nek̆na / kapı / door
nek̆nas / kapıda / at door
nena / dil; lisan; söz / language; tongue;word
nisimadu / düşündü / s/he thought
nit̆u / gitti / s/he went
niqonup̆t̆u / götürüyordu / s/he was taking away
nodgitu /dayandı / s/he forced
noxap̆ule(nok̆ançxule) / yanan odun(odun kırıntısı) / torch
noxap̆uleten(nok’ançxuleten) / yanan odunla(odun kırıntısıylan) / with torch
noşkeri / kömür / coal
nulut̆u / gidiyordu / s/he was going

O o
op̆ç̆k̆oma / yiyeyim ! / let me eat !
op̆ç̆k̆omaya / yiyeyim diye / saying let me eat
oç̆k̆omale / yiyecek / food
oxtimu / gitmek / (to) go
oxtimuşeni / gitmek için / to go. ..
omğoru / böğürmek / (to)bellow
omğorus / böğürmeye / to bellow. ..
ora / zaman / time
ordap̆t̆u / büyütüyordu / s/he was bringing up
ordo / erken / early
oz̆iramu / görmek; bulmak / to see; find

P p
paʒxi / tırmık / rake

P̆ p̆
p̆ç̆k̆omat / yiyelim ! / let's eat !
ç̆ici / ağız / mouth
ç̆icis / ağız(d)a / in/to mouth
ç̆iciti / ağızı da / mouth too

R r
re / sen. .. sın / you are. .. (sg.)

S s
-s /. .. da; . .. ya /. .. in; at; to
skani / senin /your/s
skanişeni / senin için / for you
si / sen / you
skidut̆es / yaşıyorlardı / they were living
sum/i / üç / three

Ş ş
-şa /. .. ya; . .. ya kadar / to. ..; till. ..
-ş(i) /... nın; . .. nca; . .. ken; . .. dan /...'s...; when; while
-şen /... dan / from. ..
-şeni / için; hakkında / for. ..; about. ..

T t
-ten /. .. ile; . .. la / with. ..; . ..of. ..
-ti / de; da; dahi / too; also
txa / keçi / goat
txaş /keçinin / goat's
tik̆anepe / kuzular / kids
tik̆anepek / kuzular (+ ergatif ek) / kids ( + e. particle)
tik̆anepes / kuzular(d)a / in/to kids
tik̆anepeş / kuzuların / kids'
tik̆ani / kuzu / kid
tik̆anik / kuzu ( + ergatif ek) / kid ( + e.particle)
tkva /siz / you (pl.)
tkvani / sizin / your
tku / dedi / s/he said
toma / saç / hair
tomas / saç(t)a / in/to hair
tude / alt/ın(d)a / under; below. ..

T̆ t̆
t̆ani / gövde / body
t̆k̆ebi / deri / skin
t̆k̆ebişi / deriden / of skin
t̆u /. .. dı; . .. vardı /. .. was; there was. ..

U u
uk̆uniktu / döndü / s/he turned
ucoxu / çağırdı / s/he called
uçkin / bili(yo)r / s/he knows
uçkit̆u / biliyordu / s/he knew. ..
uğun / onda. .. var / s/he has. ..
unk̆ap̆u / koştu / s/he ran
unt̆u / istiyordu / s/he wanted
uqonut̆u / onda (canlı). .. vardı / s/he had (animate). ..

V v
var / olumsuzluk eki / no/t
viqoni / götürdüm / I took away
vore / ben. .. yım / I am. ..

Y y
-ya /. .. diye; . .. dığı. .. / saying. ..; . .. that. ..
yopşa / dolu / full

Z z
zuğa / deniz / sea

Z̆ z̆
z̆iru / gördü; buldu / s/he saw / found

Ʒ ʒ
ʒxik̆i / çalı - çırpı / brushwood
ʒxik̆epe / çalı - çırpılar / brushwoods
ʒila / yumurta akı / white of egg
ʒilaten / yumurta akıyla / with white of egg

Ʒ̆ ʒ̆
ʒ̆oxle / ön/ce / before

Q q
qona / tarla / field
qonas / tarlada / in field
qa / dal / branch
qape / dallar / branches

GRAMERİ / GRAMER / GRAMMAR

Lazuri / İnglisuru / Turkuri

1- .. ar mcveşi mskibus skidut̆es.
. .. eski bir değirmende yaşıyorlardı.
. .. they were living in an old mill.
2- .. tik̆anepes oç̆k̆omale mumert̆u.
. .. kuzulara yiyecek getiriyordu.
. .. it was bringing food to the kids.
3- ..Tik̆anepek nek̆nas kodolumert̆es. ..
. ...Kuzular kapıyı sürgülüyorlardı. ..
. ...The kids were bolting the door. ..
4- . .. nana mutepeşi var moxtat̆uşa. ..
. .. anneleri gelmeden. ..
. .. unless their mother came. ..
5- ...Nana mutepeşi na moxtat̆u. ..
. ...Anneleri geldiğinde. ..
. ...When their mother came. ..
6- . A nenape na şignat̆es tik̆anepek. ..
. ...Bu sözleri duyan kuzular. ..
. ...The kids that heard these words. ..
7- .. txa do tik̆anepe cant̆esşa. ..
. .. keçi ve kuzular yatarken. ..
. .. while the goat and the kids were sleeping. ..
8- .. mskibuş tude gextu. ..
. .. değirmenin altına indi. ..
. .. it went down the mill. ..
9- . ...Ma var dogicoxatşa mitis nek̆na var gunʒ̆k̆at !
. ...Ben, sizi çağırmadan kimseye kapıyı açmayın !
. ...Don't open the door to anybody before I call you !
10- . ...Mʒika ora na mek̆ilu. ..
. ...Biraz zaman geçince. ..
. ...When a little time passed. ..
11- .. nana mutepeşi na var t̆u. ..
. .. anneleri olmadığını. ..
. .. that their mother wasn't. ..

12- . ...Mgerik k̆alatis doloʒ̆k̆eduşi. ..
. ...Kurt, sepete bakınca. ..
. ...When the wolf looked into the basket. ..
13- ..t̆k̆ebişi guda koz̆iru. ..
. .. deriden (bir) tulum buldu. ..
. .. it found the bagpipe. ..
14- . ...Aya na z̆iru mgeris dido axelu. ..
. ...Bunu bulan kurt çok sevindi. ..
. ...The wolf that found this was pleased. ..
15-. ... P̆iciti kçe miğun, bu z̆iti kçe miğun. ..
. ...Yüzüm de beyazdır, memem de beyazdır. ..
. ...I have white face too, I have white breast too. ..
16- .. mgeri nana mutepeşis nangapines. ..
. .. kurdu, annelerine benzettiler. ..
. .. they thought that the was their mother. ..
17- . ...Mgeris masuma tik̆ani na rt̆u var uçkit̆u. ..
. ...Kurt, diğer kuzunun var olduğunu bilmiyordu. ..
. ...The wolf didn't know that there was another kid. ..
18- . ...Mʒika çkvaş k̆ule. ..
. ...Biraz sonra. ..
. ...A little time later. ..
19- .. mara mskibus miti var çkint̆u.
. .. ama değirmende kimse yoktu.
. .. but there was noone in the mill.
20- .. nana muşis duʒ̆u mteli ambari.
. .. annesine bütün olup biteni söyledi.
. .. it told all the news to its mother.
21- . ...Mskibuşi xolos txak ar didi k̆uyi kexaçku(keşontxoru). ..
. ...Değirmenin yakınına, keçi büyük bir kuyu açtı. ..
. ...The goat dug a big well near the mill. ..
22- .. oç̆k̆omale momaluşa na idat̆u. ..
. .. (ne zaman) yiyecek gidecek olsa. ..
. .. Whenever it went to bring food. ..
23- .. ç̆umaneri ga’ri arto p̆ç̆k̆omat !
. .. yarınki yemeği beraber yiyelim !
. .. let's eat tomorrow's food together !
24- .. tik̆anepe ma na viqoni. ..
. .. kuzuları benim götürdüğümü...
. .. that I took away the kids. ..
25- . ...Mgeri mskibuk̆ele nit̆uşi. ..
. ...Kurt, değirmene doğru giderken. ..
. ...While it was going towards the mill. ..
26- .. mt̆veriş met̆a mutu var doskidu.
. .. külden başka bir şey kalmadı.
. .. nothing remained except the ash

Mamç̆arale | yazar:

Ali İhsan Aksamaz aksamaz@hotmail.com
Kaynak: Lazuri.Com

🍪 Çerez Kullanımı